De kracht van audio

In mijn vorige blogs had ik het over de opvolgers van HD en wanneer wij een doorbraak mogen verwachten. Daarin focuste ik op het beeld. Maar wat met geluid?

Jonas De Smet (https://twitter.com/glamorous_be) initieerde vandaag 4 juni 2015 een conversatie via Twitter door te reageren op mijn tweet "Wanneer breekt #4K door? Zoals @kodel terecht beweert, schakelt de consument sneller over dan de #mediaindustrie http://marcvandenbrande.blogspot.be/2015/06/wanneer-breekt-4k-door.html". Zijn antwoord: "Om dan nog te zwijgen van de overstap van 2.0 naar 5.1 geluid. Minder aandacht maar groot verschil voor gebruikers!"

Wanneer breekt #4K door? Zoals @kodel terecht beweert, schakelt de consument sneller over dan de #mediaindustrie http://t.co/E66jRIabe0

— Marc Vandenbrande (@Drapman) 3 juni 2015

Om dan nog te zwijgen van de overstap van 2.0 naar 5.1 geluid. Minder aandacht maar groot verschil voor gebruikers! https://t.co/SKkmrEOVta

— Jonas De Smet (@glamorous_be) 4 juni 2015

In de conversatie die daarop volgt, pleit Jonas voor meer aandacht voor audio. Waarom hebben wij hier nog stereo (2.0), terwijl BBC in surround sound uitzendt (5.1). Met de inzet van surround sound heb je een veel intensere beleving pleit hij, "Spanning en drama kan ervan afdruipen," schrijft hij.



Jonas heeft gelijk. De sfeer in een film of tv-programma wordt voor een groot deel bepaald door het geluid. Het geluid is de goedkoopste component bij televisie. Maar ondanks dat, is het ook de post waar eerst bespaard wordt.

Surround sound 5.1. Een opstelling van 5 "gewone" boxen (links achter, links voor, midden, rechts voor en rechts achter) en één woofer, een box voor de diepe bassen. 

Terecht verwijst hij naar de BBC die heel wat programma's in surround sound uitzendt. In de UK zenden de grote zenders hun HD-kanalen uit in 5.1. Wat daarom niet wil zeggen dat de programma's in 5.1 afgewerkt zijn. Top Gear is bijvoorbeeld nog in stereo afgewerkt.

Niet alleen in de UK is de afwerking in 5.1, ook in Duitsland bijvoorbeeld.

Merk op: 5.1 wordt vaak al via HD-kanalen uitgezonden. Japan start over enkele jaren met uitzendingen in 8K UHD. Daar noemen ze deze standaard Super Hi-Vision. Ook het geluid krijgt een hele upgrade. Men schakelt over naar 22.2! Hierdoor krijg je een veel beter 3D-geluidsbeeld.



Meer over 22.2 kun je lezen in het artikel 22.2Multichannel Audio Format Standardization Activity, gepubliceerd door de NHK, de Japanse openbare omroep.

In de conclusie van dat artikel, voegt de auteur ook nog een fel pleidooi voor beter geluid:
"Mr. Ben Burtt is a legendary specialist of sound design who was involved in the sound design for the Star Wars and Indiana Jones series’ of movies. He has been responsible for sound effects on 12 Academy Award nominated movies and has himself received four Oscars. He was invited to speak at the AES 129th Convention17) held in San Francisco in November 2010 and had the following to say regarding the role of sound in the creation of video content:
- Sound gives CREDIBILITY to the image.
- Sound BINDS separate images together into a WHOLE.
- Sound creates a PLACE.
- Sound EXTENDS the place beyond frame.
- Sound enhances EMOTION.
- Sound enhances CHARACTER.
- Sound controls PACE.
- Sound makes TRANSITION.
- Sound COUNTERPOINTS images to give a separate message.
- Silence EMPOWERS the impact of sound"

Voilà ik heb alle argumenten opgesomd om bij de Vlaamse zenders te pleiten voor beter geluid. Als vertegenwoordiger van Studiotech hoor ik dat in principe ook te doen. Bij veel geluidspecialisten en audiofielen valt zo'n pleidooi ook in goede aarde. Zouden kijkers ook niet net iets meer kijken, als ze ervaren dat het programma meer impact heeft?

Met zo'n pleidooi, maak ik echter ook een aantal mensen die mijn na aan het hart liggen niet echt gelukkig. In Vlaanderen werken de mensen achter de grote zenders zich uit de naad om programma's op topniveau aan te bieden. Voor een productie als Belgium's Got Talent werden al heel wat registers fel opengetrokken: led-walls, een grote camera-kraan, een steadicam enz. De visuele afwerking was van topniveau. Het zou me niet verbazen indien de Belgische versie met kop schouders steekt boven de versies in de andere landen.

Vlaamse televisie is van een uitzonderlijk niveau. Vooral als je rekening houdt met de beperkte bevolkingsgroep. Wij zijn amper met 6 miljoen. Dat is nog niet eens de bevolking van Londen of Parijs. Als ik over surround sound spreek met verantwoordelijken bij televisiezenders of productiehuizen, zie ik een blik verstijven. Door de economische crisis, heeft de sector het nu heel moeilijk. "Wie gaat dat betalen?" hoor ik dan vragen. En de ogen kijken mij aan met de boodschap "Alsjeblieft, hou dit potje nog zo lang mogelijk dicht."

Als een tv-zender in surround sound wil uitzenden

• Moet het zijn infrastructuur aanpassen. Zo'n investering is wel niet gigantisch, maar ze blijft wel groot.
• De grote kostenpost zit in de productie van de programma's. Bij een captatie op verplaatsing moet er een extra regiewagen ingehuurd worden.
• Voor de distributeurs is de impact het kleinst. Immers die distributeurs verdelen al programma's in surround sound.

Ik zou ook liever hebben dat de programma's in surround afgewerkt worden. Ik begrijp dat heel wat eigenaars van surround sound systemen, hetzelfde denken. Maar anderzijds begrijp ik ook de terughoudendheid van de Vlaamse televisiezenders die al een maximum aan kwaliteit proberen aan te bieden voor een hele kleine bevolkingsgroep.

Wanneer breekt 4K door?

In de huis-, tuin- en keukenelektrozaaken kun je er niet meer naast kijken. De eerste 4K Ultra HD tv's zijn in aantocht. Wanneer mogen wij een doorbraak verwachten van de opvolger van Full HD? 

Meer over de opvolgers van HD, lees je in mijn blog Wat na HDTV? Hier vind je meer uitleg over termen zoals UHD, 4K, 8K, HFR en HDR.



Aanleiding van deze blog, is de reactie van Koen Delvaux op een fotoalbum die ik op Facebook gepost heb na de infonamiddag Beyond HD: overkill or not (georganiseerd door MediaNet Vlaanderen op VRT 21.05.2015). Koen is op Twitter een topinfluencer in België. Professioneel leeft zich nu volledig uit als innovator (lees: Head of Consumer Innovation) bij Proximus.

Zijn post:

Koen Delvaux Broadcast quality versus consumer quality zal eenzelfde evolutie kennen als binnen de rest van IT: vroeger hadden bedrijven geavanceerde computers en kon je thuis enkel met een homecomputer prutsen. Nu heeft een kantoormedewerker meestal een tragere PC met trager internet en minder toepassingen/mogelijkheden dan wat hij thuis privé ter beschikking heeft. Hetzelfde zullen we in de mediasector zien: we zullen al lang 8K HDR homevideos maken en bekijken nog voor de mediaindustrie naar 4K overgeschakeld is.

31 mei om 13:14

Koen heeft gelijk. Wanneer zullen 4K, 8K enz doorbreken? Dat kunnen wij natuurlijk niet exact voorspellen. Wel kunnen wij de factoren oplijsten die hierbij een rol spelen.

Om van een 4K homevideo te maken heeft een consument nodig:

• een 4K camcorder,
• een 4K scherm
• en liefst ook nog een computerprogramma of een app om de opnames te monteren.

Iemand die 10 jaar geleden koos voor een HD consumentenvideocamera, kan nu voor een gelijkaardig prijs een 4K-model kopen. Idem voor 4K-schermen. En net als 10 jaar geleden heb je vandaag een pc nodig met flink wat brainpower onder te kap.

Kortom, een beetje videoliefhebber kan vandaag al dromen van een 4K-productie.

Wat houdt de broadcasters tegen om over te schakelen?

Voor een broadcaster spelen er meer factoren. 

• er zijn wel al een tijdje camera's, maar studiocamera's zijn er nog maar net. Een 4K-camera is een flinke investering. Vooral de lenzen zijn duur. Wij spreken over bedragen in de orde van 100.000 euro. Lenzen zijn al een tijdje het duurste gedeelte, en de prijzen van lenzen hebben niet de trend om te dalen, wat bij camerabodies wel het geval is. 4K-lenzen moeten immers veel nauwkeuriger afgewerkt worden. Een (zoom)lens bevat fijne mechanica, en mechanica heeft niet de neiging in prijs te zakken.
• een beeld uit een studio mag wel in 4K opgenomen worden, in die huiskamer zien wij dit beeld slechts in 4K als elke component in de volledige keten 4K compatibel is.
• De keten van de cameralens tot aan het scherm in de huiskamer is veel langer en complexer en bestaat uit veel meer componenten. Al die componenten moeten geüpgrade worden (lees: vervangen) Wat zijn die componenten zoal? Het begint bij de camera, maar je hebt ook de opname- en weergaveapparatuur (de productieservers), de videomixers, de schriftvormers, de toestellen die ondertitels in beeld brengen, zendapparatuur (bijvoorbeeld voor live verslaggeving in een nieuwsuitzending), enz.
• De consument moet zijn HDMI-kabels vervangen door een 4K HDMI-kabels, dit is een beperkte investering. Broadcasters gebruiken coax-kabels om video over te sturen. Voor HD gebruiken wij vandaag één coax-kabel voor één videosignaal. Voor één 4K-signaal worden nu 4 coax-kabels gebruikt. Dat betekent dat de talrijke verbindingen binnen de technische lokalen en tussen verschillende studio's en de eindregie verviervoudigen. Dit is ook een niet te onderschatten investering: je moet hiervoor nieuwe plannen maken, eventueel ruimtes of kabelgoten vergroten, en je moet de daguren tellen om al die verbindingen te vervangen.
• Ik schrijf hier "broadcasters", maar eigenlijk spelen hier twee belangrijke partijen: de feitelijke broadcasters (de tv-zenders zoals VRT, Medialaan en SBS) en de distributeurs die de signalen verdelen (voornamelijk Telenet en Proximus). We zien pas 4K in de huiskamer als (1) de tv-zenders 4K willen produceren en (2) de distributeurs die 4K ook tot in de huiskamer willen afleveren. Die laatsten moeten ervoor zorgen dat de (honderduizenden) decoders 4K-compatibel zijn en zij moeten ook voldoende bandbreedte voorzien om die veel grotere beelden door te sturen.
• voor de tv-zenders zijn het nu moeilijke tijden. Door de economische crisis adverteren bedrijven veel minder, en ze adverteren nu ook vaker op het internet. Hierdoor hebben ze het lastiger om aan de nodige middelen te geraken. Een opstap naar 4K is daarom niet evident. Ook al is het technisch mogelijk, tv-zenders gaan pas investeren als daar een meerwinst tegenover staat.
• Vermits kijkers nu ook vaker via gsm of tablet naar programma's kijken, vragen tv-zenders zich het nut af van een upgrade. Mensen kijken naar kleinere schermen in plaats van naar grotere schermen. Dat is een argument dat ik het laatste jaar nu niet meer hoor, want de laatste smartphones hebben een Full HD scherm, en de nieuwste tablet hebben grotere resoluties dan Full HD.
• We moeten het toegeven, het is niet goed te zien of een beeld nu 4K is of Full HD. Wij hebben dat eerder bij HD-schermen ook gezien. Mensen hadden vaak niet door dat ze naar een SD-beeld aan het kijken waren. Dit zet broadcasters niet aan om te investeren.
• Vijf jaar geleden leek 3D de toekomst. Toen zijn broadcasters gaan investeren. 3D zit nu in de diepvries. Maar het gevolg is wel dat broadcasters sceptisch zijn tegenover 4K. Ze willen zeker zijn dat het geen hype is.
• Broadcasters willen ook dat de technologie matuurder wordt. Niemand zal substantieel investeren in een infrastructuur met 4 kabels voor één signaal. En terecht. Er zijn oplossingen op de markt die dat kunnen vereenvoudigen. Wij zullen coaxkabels vervangen door netwerkverbindingen, en gebruik maken van IP. Evertz heeft al een volledige oplossing om videosignalen via IP volledig te transporteren. Bedrijven zoals Sony zijn bezig met producten te lanceren die rechtstreeks aan die IP-netwerken kunnen gekoppeld worden.

Bedrijven zoals Netflix hebben al 4K-producties in hun portfolio. House of Cards is een van die producties. Dit soort van leveranciers, kunnen 4K een boost geven. Als broadcasters zien dat consumenten om de Netflix-4K-kar willen springen, dan kan er wel opeens heel snel iets veranderen.

Als 8K eraan komt, zal de consument veel sneller overschakelen dan de broadcasters. De redenen zijn gelijkaardig als hierboven. Voor een consument is het technisch, financieel en politiek veel eenvoudiger. Wij verwachten wel dat broadcasters bij de upgrade naar 4K al rekening zullen houden met een toekomstige upgrade naar 8K. Daarvoor zit die IP-technologie er ook voor iets tussen.



Wanneer zullen wij nu overstappen naar 4K?

• sommige grote zenders zijn de laatste stappen aan het zetten om van SD naar HD over te stappen. Bij VRT zijn nog niet alle programma's of programma-onderdelen in HD (zoals de reportages in Het Journaal). Tegen rond nieuwjaar 2016 zou alles moeten in HD zijn. (VRT is slechts een voorbeeld, geen alleenstaand geval)
• Alle kleine zenders (o.a. de regionale zenders) werken meestal intern in HD, maar de distributeurs verdelen het slechs in SD. Dat heeft te maken met de totale capaciteit aan bandbreedte. Een overstap is pas voor binnen enkele jaren.
• Wij verwachten in de huidige omstandigheden pas over een vijftal jaar de eerste stappen naar 4K. Indien de overstap even lang duurt als die van SD naar HD, dan zijn wij in 2030 nog niet helemaal rond. Echter, we moeten er ook rekening mee houden dat vernieuwing een proces is dat altijd maar sneller en sneller gaat. De overstap van de CD naar de DVD heeft langer geduurd dan de overstap van DVD naar Blu Ray. Een overstap van HD naar 4K zal daarom vermoedelijk sneller verlopen.

Wat na HDTV?

Nu HD stilaan ingeburgerd is, dienen er zich al opvolgers aan. Je hoeft je Full HDTV nog niet onmiddellijk naar het containerpark te brengen. Wij verwachten pas een doorbraak rond 2020 - 2025. 



Vandaag zie je al 4K-schermen opduiken. Zij hebben vier keer zoveel beeldpunten als de Full HD schermen. Er dient zich zelfs al een volgende opvolger aan met nogmaals een viervoud aan punten: 8K. 

Maar er is meer dan het aantal beeldpunten. Ook de framerate (het aantal beelden per seconde) gaat best omhoog. En om echt een spectaculaire kwaliteitsverbetering te realiseren, kunnen wij best nog een aantal andere verbeteringen aanbrengen.

4K? 8K?

Full HD heeft twee opvolgers: 4K en 8K. 

• Full HD: 1920 x 1080 (1920 puntjes horizontaal op 1080 lijnen)
• 4K: 3840 x 2160 
• 8K: 7680 x 4320

Vanwaar de naam? 4K heeft ongeveer 4000 puntjes op een lijn, 8K heeft ongeveer 8000 puntjes op een lijn.

De termen 4K en 8K worden nu vaak voor de televisieformaten gebruikt. Maar eigenlijk waren dit oorspronkelijk bioscoopformaten. Die bioscoopformaten zijn exact even hoog, maar wel ongeveer 5% breder.. Als er twijfel mogelijk is, schrijven wij 4K UHD en 8K UHD voor de televisieformaten.



Vanwaar het verschil? Er bestond voor cinema al 2K, en cinema 4K is exact dubbel zo hoog en dubbel zo breed. 4K UHD is dan exact dubbel zo hoog en dubbel zo breed als Full HD. De twee 8K varianten zijn exact twee keer zo hoog en twee keer zo breed als hun 4K varianten.

Waarom behoudt men die verschillen? Om met 4K formaten te werken, knipt men nu vaak de beelden op in 4 kwadranten. Zo krijg je exact 4 keer 2K (voor cinema) or 4 keer Full HD (voor televisie). 4K-apparatuur kan dan vaak gemaakt worden door de 4 kwadranten simultaan in parallel door 2K of Full HD apparatuur te sturen. 

Bijvoorbeeld een 4K UHD beeldmixer splitst intern het beeld op in 4 gelijke kwadranten. Elk van die kwadranten wordt dan parallel door een Full HD mixer gestuurd. Een tv-zender die investeert in een 4K-mixer, kan zijn investering ook inzetten voor HD-producties. Bovendien vergroot de capaciteit dan met factor 4: het aantal video-inputs vergroot met een factor 4, hetzelfde geldt voor het aantal outputs, en bovendien vergroot het aantal mixeffecten ook met een factor 4.

Wordt het nu 4K of wordt het nu 8K?

In Europa en Amerika kiest men eerst voor 4K om later (eventueel) over te schakelen naar 8K. In Japan en Zuid-Korea kiest men onmiddellijk voor 8K. De Japanse openbare omroep is al jaren een grote voortrekker van 8K. De overheid legt er dan ook 8K op als standaard. Er is zelfs al een parcours uitgetekend. In 2018 beginnen de eerste uitzendingen. Wij verwachten dat de Olympische Spelen van 2020 in Tokyo volledig in 8K gecapteerd zullen worden.

Waarom verschillen in aanpak? Japan kiest voor een vermarkting van een technologie waar het zelf het het meest onderzoek naar heeft verricht. In Amerika en Europa is men voorzichtiger. Je moet al goed kijken om het verschil te zien tussen Full HD en 4K. Waarom nu al 8K aanbieden? Je hebt er een gigantisch scherm voor nodig. Bovendien kost 8K gigantisch veel meer. 

Op dit ogenblik is er eigenlijk nog niemand die ervaring heeft met het maken van 4K-televisie. Wij moeten nog heel wat leren. Bijvoorbeeld de cameravoering is anders: je zoomt meer uit en je laat de camera minder snel bewegen.

Bij 8K zal het verschil met HD televisie nog groter zijn. Dan volstaat misschien één camera om een voetbalmatch te capteren. Immers je ziet alles op en rond het veld tot in het fijnste detail op één groot scherm. Wanneer je met zo'n grote beeldformaten werkt, zal je de beeldwisseling wellicht een stuk langzamer moeten uitvoeren.

High Frame Rate (HFR)

Bij full HD filmt men vandaag aan 25 beeldjes per seconde (voor de techneuten, dit is een beetje kort door de bocht, het is eigenlijk aan 50 "halve" beelden per seconde, omdat wij interlaced werken. We sturen eerst een half beeld met de oneven lijnen en daarna een tweede half beeld met enkel de oneven lijnen).

Bij 4K verdubbelt het aantal beelden per seconde, en bij 8K nogmaals. Dus respectievelijk 50 en 100 beelden per seconde.

Waarom?
Stel een bal beweegt van links naar rechts. Stel dat bij Full HD aan 25 beelden per seconde de bal per beeld 2 beeldpunten naar rechts beweegt, dan beweegt die bal bij 2K 4 beeldpuntjes per 25ste van een seconde. Immers de puntjes zijn half zo smal geworden. Waar het beeld van de bal tijdens de beweging bij Full HD over twee puntjes werd uitgesmeerd, wordt dit 4 puntjes bij 4K. 

Verdubbelen wij de framerate bij 4K, dan beweegt de bal per beeld (= per 50ste van een seconde) 2 puntjes. 

Conclusie: willen wij ervoor zorgen dat de scherpte van bewegende voorwerpen ook verdubbelt, dan moeten wij de framerate eveneens verdubbelen.

Dit is helemaal geen theorie. Als je een 4K-beeld bekijkt aan 25 fps (frames per seconde) begint het lage framerate echt te storen. Als je een volledig voetbalveld ziet, en je let op het been van een voetballer dat aan het bewegen is, zie je niet het been dat beweegt, maar kortstondig verschillende benen op het traject.

Tweede conclusie
4K = twee keer zo breed, twee keer zo hoog en twee keer zoveel frames als Full HD. Dus om van Full HD naar 4K over te schakelen, heb je 8 keer zoveel capaciteit nodig. 

Hetzelfde geldt wanneer je van 4K naar 8K overschakelt. Hiervoor heb je ook 8 keer meer capaciteit nodig.

Hoeveel bits per seconde voor een niet-gecomprimeerd videosignaal?

• FullHD: 1,5 Gb (1,5 miljard ééntjes en nulletje per seconde)
• 4K: 12 Gb
• 8K: 96 Gb

Bijkomende kwaliteitsverbeteringen

Rood-groen-blauw (RGB)

Een kleurenbeeld is opgebouwd uit rode, groene en blauwe lichtpuntjes. Het rood, groen en blauw zijn heel nauwkeurig vastgelegd in normen, zodat fabrikanten van camera's en schermen toestellen kunnen maken die met elkaar compatibel zijn.

Bij UHD zijn de normen voor rood, groen en blauw iets verschillend. Ze zijn iets intenser waardoor je in UHD intensere kleuren kan reproduceren. De nieuwe basiskleuren zijn zo gekozen dat je er ook alle Full HD-kleuren kan reproduceren. 

Voor de techneuten: hieronder zie je een diagram met alle kleuren die wij kunnen zien met het menselijk ook. De kleine driehoek bevat alle kleuren die je in Full HD kan reproduceren. De hoekpunten zijn respectievelijk de basiskleuren rood, groen en blauw. Met die basiskleuren kan je alle kleuren binnen die driehoek produceren. Voor UHD neemt men kleuren die verder uit elkaar liggen. Die liggen op de hoekpunten van de grote driehoek. Zoals je kan zien, kan je zo meer kleuren produceren. En vermits de kleine driehoek volledig in de grote driehoek valt, kan je alle Full HD kleuren ook produceren in UHD.

Diagram of the CIE 1931 color space that shows the Rec. 2020 (UHDTV) color space in the outer triangle and Rec. 709 (HDTV) color space in the inner triangle. Both Rec. 2020 and Rec. 709 use Illuminant D65 for the white point. (http://en.wikipedia.org/wiki/Ultra-high-definition_television)

High Dynamic Range (HDR)

EBU (Eurovisie, de vereniging van Europese openbare omroepen) raadt televisiestations eerder aan om te kiezen voor HDR dan voor meer puntjes. Als je moet kiezen tussen 4K en HDR, dan bewijst onderzoek dat HDR veel spectaculairder is.

Wat is HDR? Dit slaat op het gamma aan lichtintensiteiten date je kan tonen. Het verschil tussen de donkerste kleuren en de lichtste kleuren. Wanneer er overdag binnen wordt gefilmd, en je ziet een venster, dan zie je meestal niet wat achter het venster gebeurd omdat het er veel te licht is. Meestal zie je enkel effen wit . 

Bij HDR is dat gamma veel groter, zo kan bij een binnenopname ook zien wat er zich buiten afspeelt.

Bij een HDR-scherm lijkt alles veel meer van het scherm af te spatten.

Wat na HDTV?

Na Full HD, lijkt het logisch dat de opvolger een hogere beeldresolutie heeft. Echter als je echt een grotere beeldkwaliteit wil aanbieden, moet je ook meer beelden per seconde uitzenden (high frame rate - HFR), nieuwe basiskleuren rood, groen en blauw kiezen en vooral kiezen voor HDR (high dynamic range).

Media - Trends in mediatechnologie - trends op IBC

Van vrijdag 13 tot en met dinsdag 17 september 2013 was het weer zover. In de tentoonstellingshallen RAI in Amsterdam ging naar jaarlijkse gewoonte een van de twee belangrijkste hoogmissen in de wereld van de omroeptechneuten door. Meer dan duizend standhouders dongen naar de aandacht van de meer dan 50.000 professionele bezoekers .

Zoals elke beurs is het een moment ideaal om nieuwe klanten of leveranciers te vinden. Het is ook een gelegenheid om mensen te ontmoeten die je al een tijdje belt en mailt. Op de standen kun je ook de nieuwste technologieën aan het werk zien. Je kan er dan ook de nieuwste trends opsnorren. Tien jaar geleden kon je de high definition ontdekken. Wat later zag je ook de opkomst van 3D. Wat waren de trends nu?

Van SD naar HD

Eerst en vooral niet vergeten dat heel wat omroepen nog volop bezig zijn met het upgraden van SD naar HD. Zelfs de BBC en de grote Amerikaanse omroepen zenden in hun journaals reportages uit die nog in SD. Je vindt er dus nog heel wat hard- en software die omroepen helpen om van SD naar HD over te stappen.

Archivering

Ook wordt overal de videocassette uitgewuifd. Dit betekent ook dat grote archieven gedigitaliseerd worden. De nieuwste archieven vind je nu in datacenters. Hierbij is het datacassetteformaat LTO (Linear Tape-Open) populair. Eén zo'n cassette kan vandaag 2,5 TB bevatten. Sony heeft nu ook een archiefoplossing op basis van cartridges die blu-raydisks bevatten, de Optical Disc Archive. Met een robotsysteem kan je een gigantisch archief aanleggen. De LTO tapes zouden het tientallen jaren moeten uithouden, de optische schijven van Sony zelfs meer dan 50 jaar.

3D?

3D was dit jaar nagenoeg helemaal afwezig. Dit is een trend die afgedaan heeft. Het gedoe met brilletjes zit er wellicht voor iets tussen. Zelf merk ik ook dat ik af en toe graag een film in 3D zie, maar dat het niet altijd hoeft. Persoonlijk hoop ik dat 3D niet helemaal verdwijnt, maar wel zijn juiste positionering vindt.

Eéns om de 25 jaar zie je een opstoot van 3D-film. Misschien is de definitieve doorbraak voor over 25 jaar.

4K (Ultra HD)

De 3D hype is nu vervangen door de 4K-trend! 4K is de opvolger van full HD. 4K slaat op het aantal puntjes op een horizontale in een lijn beeld: 4K ofwel (ongeveer) 4.000. Een gewoon HD-beeld heeft er ongeveer 2.000, 4K dus twee keer zoveel puntjes per horizontale lijn en ook twee keer zoveel horizontale lijnen. Een 4K-beeld is dus 4 keer zo scherp als een full HD-beeld.

Eigenlijk ga ik een beetje slordig om met terminologie. Een full HD is een televisiebeeld. Vier keer full HD levert het televisieformaat Ultra HD. 4K is eigenlijk een cinemaformaat. Het verschil in Ultra HD en 4K is wel marginaal. Zo heeft HD ook een cinemategenhanger: 2K. Een 4K beeld is dus vier keer groter (2 x breder en 2 x hoger) dan een 2K beeld.

Niet alleen ik ga slordig om met deze terminologie. Ik heb de indruk dat 4K ook de meer en meer wordt gebruikt voor Ultra HD.

De demonstraties zijn alvast veelbelovend. De enkele 4K schermen die getoond werden, zijn indrukwekkend. De beelden zijn nog scherper en nog groter zijn dan full HD.

Is 4K ook een tijdelijk fenomeen als 3D? Ik denk het niet. Schermen worden altijd groter. Bij grotere schermen past ook een grotere resolutie. Het is een natuurlijke evolutie van technologie. Je ziet gelijkaardige trends bij digitale fototoestellen.

8K

Op de Future Zone op IBC kon je trouwens ook de opvolger van 4K zien: 8K. De Japanse openbare omroep is al jaren bezig met dit gigantische formaat. Over drie jaar starten ze zelfs met regulier uitzendingen.

3G

De afgelopen jaren was "3G" de trend. Hiermee verwijs ik niet naar een gsm-standaard, maar wel naar het formaat van digitale televisie. Thuis gebruiken wij hdmi-kabels om tv, blu-raydisk, decoders en spelconsoles met elkaar te verbinden. In een studio of op een omroep gebruiken wij niet de hdmi-standaard, maar een professionele tegenhanger: SDI.

Consumertoestellen sturen via een hdmi-kabel naast beeld en geluid ook informatie door van een afstandsbediening. Zo kan het zijn dat je dvd-speler automatisch uitgeschakeld wordt wanneer je je tv-toestel uitschakelt.

Een SDI-signaal die uit een camera komt, moet dan aan de noden van televisiemakers voldoen. Een SDI signaal heeft veel meer geluidssporen. Ook krijgt elk beeld een nummer, of beter: een tijdscode. Deze tijdscodes worden later gebruikt om aan te geven welke stukken er moeten gebruikt worden bij montages.

Een SDI-signaal is digitaal. Het is dus een stroom van eentjes en nulletjes. Het is zelfs een hele grote stroom van eentjes en nulletjes. Voor televisie in SD bedraagt ongeveer 300 Mbit/s: 300.000.000 (driehonderd miljoen) eentjes of nulletjes per seconde. HD-SDI is nog indrukwekkender. 720p en 1080i (de uitzendnormen die nagenoeg alle zenders vandaag in HD hanteren): 1,5 Gbit/s. Anderhalf miljard eentjes en nulletjes per seconde! De capaciteit van een dvd is ongeveer 5 GByte (= 5x8 Gbit = 40 Gbit). Dat is dus goed voor 40/1.5 seconden = 26,67 seconden.

Een Serial Digital Interface (SDI): kabel en (BNC) connector

De opvolger van 720p en 1080i is 1080p, en hiervoor heb je 3 Gbit/s nodig. Om zo'n gigantisch dense stroom van data te kunnen verwerken moet alle apparatuur en hardware aangpast zijn. Niet alleen moet de elektronica voldoende snel werken, ook moeten de kabels en connectoren aan strenge technische normen voldoen, zodat de eentje en nullen aan de andere kant van de kabel nog herkenbaar zijn.

Om aan te duiden dat kabels en andere hardware en software geschikt zijn voor de SDI aan 3Gbit/s, duiden wij dat kort aan als 3G-SDI. 3G was dan ook de trend van de laatste jaren.

6G? 12G?!

Hoe gaan wij 4K beelden over een kabel sturen? Vermits een 4K beeld 4 keer zo groot is als een HD-beeld, kunnen wij het in vier stukken snijden en over vier kabels sturen. Zo gebeurt het ook in een aantal gevallen.

Ondertussen evolueert technologie, en zag je op IBC de opvolger van de 3G verschijnen: 6G. Ik vermoed dat dit een tussenformaat wordt. In de technische literatuur zie je ook al 12G opduiken. Dat lijkt mij het waardige formaat voor 4K. Even verduidelijken. Met 1.5G transporteer je 1080i: (een klein beetje kort door de bocht) 25 full HD-beelden per seconde. Met 3G kan je 50 full HD-beelden doorsturen. 6G is geschikt voor 4K aan 25 beelden per seconde. We zetten dus een stap terug in het aantal beelden per seconde. Daarom denk ik dat we eerder naar 12G evolueren: 50 4K-beelden per seconde.

Even terzijde. Als het aantal puntjes toeneemt op een scherm, krijgen wij een scherper beeld. Maar wat is het belang van het aantal beelden per seconde? Hoe meer beelden er per seconde getoond worden, hoe duidelijker en vloeiender bewegingen in beelden zijn. Kijk maar eens naar draaiende wielen. De spaken worden heel snel onduidelijk.

De trend naar een groter aantal beelden per seconde is in de cinema ook ingezet. The Hobbit werd in high frame rate (HFR) gedraaid: 48 beeldjes per seconde, bij gewone cinema bedraagt dit 24 beeldjes per seconde.

MiniStudio - The Mobile Studio

Studiotech stond dit jaar ook weer met een stand op IBC. Eén van de aandachtstrekkers was de MiniStudio:

• één flightcase ("de regie") met video- & audiomixer, een kleine recorder (bijvoorbeeld op SxS-geheugenkaartjes)
• 4 rollen met 100 m kabel die verbonden zijn met de flightcase
• 4 convertoren, die elk met een van die kabels verbonden zijn
• 4 camera's
• 4 monitoren 

Wat is er dan zo interessant aan deze combinatie?

• Elke camera is slechts met één kabel verbonden. Bovendien is het een lange kabel: 100 meter. Wat loopt er precies door deze kabel?
• Het HD-SDI-beeld van de camera naar de regie
• Het beeld dat van de regie op antenne gaat, loopt ook naar de camera, nuttig voor de cameraman, de realisator en/of de presentator
• De tally (het rode lampje dat aanduid dat het beeld op antenne is). Ook heel belangrijk voor de presentator (hij weet dan dat hij naar de juiste camera kijkt) maar ook voor de cameraman (hij weet dan dat hij zijn cadrage niet bruusk mag veranderen of aanpassen).
• Intercom: de koptelefoon voor de cameraman (de communicatie tussen regie en camera)
• Voeding: dit lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Het voltage moet om veiligheidsreden beperkt blijven, maar anderzijds moet er wel voldoen vermogen doorgestuurd worden

• De converter gaat de signalen in de kabel weer opsplitsen. 
• Het is een convertor die aan professionele eisen voldoet: alle aansluitpunten zijn stevig en degelijk. 
• De convertor komt in twee versies:
• ofwel maak je hem vast aan de benen van het statief -- dit is van toepassing voor kleine camera's
• ofwel maak je hem vast aan de achterkant van de camera (de camera moet dan wel een v-mount hebben) -- dit is van toepassing voor reportagecamera's. De convertor komt dan op de plaats van de batterij.

• Deze set is vooral interessant:
• omdat de kabel zo lang mag zijn (door gebruik van een koppelstuk kan je zelfs een kabel van 100 m nogmaals verlengen met 100 m) 
• Er is slechts één kabel
• Er is ook voeding voor camera en monitor (dus geen gezeul met batterijen)
• Het is geschikt voor HD (interessant voor omroepen die upgraden van SD)
• Je kan ook niet-studiocamera's gebruiken (bijvoorbeeld kleinere camera's die ook ingezet worden voor reportages)