Mijn favoriete boek van 2015

Normaal maak ik geen eindejaarslijstjes voor het beste dit of het beste dat. Maar dit jaar heb ik een boek gelezen dat smeekte om een vermelding.

Het is een indrukwekkend werk. Niet qua volume, want het telt amper 80 bladzijden. Het boekje oogt heel mooi, een harde cover met koperkleurige opdruk:

Seven Brief Lessons on Physics door natuurkundige Carlo Rovelli.

Omdat ik de Nederlandse vertaling niet onmiddellijk vond, kon ik het niet laten om meteen zelf het eerste hoofdstuk ("De eerste les") te vertalen. Die gaat over de algemene relativiteitstheorie. Klik hier voor deze vertaling.

Het boekje is redelijk toegankelijk. Je moet geen natuurkundige zijn om het te kunnen verstaan.  

Waarover gaat het? Over de relativiteitstheorieën, kwantummechanica en kosmologie. Wat is dit universum? En wat zijn de elementaire bouwstenen? Het geeft een beschrijving wat de inzichten van de laatste honderd jaar.

Waarom vond ik het boekje zo geweldig? In elk hoofdstuk had ik enkele aha-ervaringen.

• Gaandeweg krijg je het inzicht dat de wereld zoals wij die wij waarnemen een zeer beperkte en vervormde weergave is van de werkelijkheid. 
• Het geeft ook aan dat een open geest absoluut vereist is om vooruitgang te boeken in wetenschap. In het verleden zijn heel wat dogma's gesneuveld. In de toekomst zal dat niet anders zijn.
• Vanuit puur natuurkundig standpunt kun je niet anders dan besluiten hoezeer alles met alles verbonden is. Een boodschap die op dit ogenblik meer dan ooit van toepassing is.

Afgelopen dagen een boekenbon gekregen onder de kerstboom? Voilà, hier een warme suggestie.

Meer info

Fnac: 

• Zeven korte beschouwingen over natuurkunde, zie hier
• Seven Brief Lessons on Physics, zie hier

Bol.com

• Voor alle beschikbare publicaties van Carlo Rovelli, klik hier

Het verbonden universum

The Most Astounding Fanct is een prachtige TED video. Neil deGrasse Tyson, een Amerikaanse astrofysicus toont hoe we allemaal deel uitmaken van dit universum en hoe we ermee verbonden zijn.

Klik hier voor de video.
Wil je ondertitels? klik dan rechtsonder de video op het rechthoekje met CC op. Wil je de ondertitels in het Nederlands, klik dan op het tandwieltje rechts naast de CC, en kies in het vakje na "Subtitles/CC" "Dutch".

De video legt uit dat o.a. koolstof, stikstof en zuurstof gemaakt worden in de kernen van sterren, en wanneer die sterren aan het einde van hun leven exploderen, die materie verspreiden. Uit dergelijke verspreide materie is ons zonnestelsel gebouwd. Meer nog, het zijn de bouwstenen van het lichaam van elk levend wezen. Wij zijn een product van het universum en wij horen tot dat universum.

De spreker legt de nadruk op de verbondenheid.

Deze video is eigenlijk het antwoord op de vraag "Wat vindt u het meest verbijsterend."

Wat ik het meest verbijsterend vind, is niet helemaal hetzelfde, maar het sluit er wel nauw bij aan.

Ik vind namelijk ook de verbondenheid van het universum verbijsterend. Namelijk hoe de bouwstenen van de atomen met elkaar verbonden zijn.

In ons universum hebben deeltjes een xyz-co-ordinaat. Dat is een kenmerk. In ons universum kun je in drie dimensies bewegen. Maar er is nog meer. Afhankelijk van de aard van het deeltje, is het ook nog verbonden met elk ander soortgelijk deeltje in het universum.

Bijvoorbeeld: elk deeltje dat massa heeft, voelt gravitatiekracht (hoe gering dat ook moge zijn) van elk ander deeltje dat ook massa heeft in ons immense universum. Hetzelfde voor de andere soorten van krachten, zoals de elektromagnetische krachten.

Ons universum is met andere woorden een verzameling van verbanden. Immens veel verbanden, welteverstaan.

Dit vind ik het meest verbijsterend.

Perceptie, en het enige wat ik zeker ben

Ik denk nog geregeld aan het uitgangspunt van een boek over emotionele intelligentie. Het ging over waarneming en over het onderscheid tussen waarneming en interpretatie. "Ik zag hoe hij mij met een achterdochtige blik aankeek," is eigenlijk niet correct. "Ik zag je mij aankijken met opgetrokken wenkbrauwen," is correcter. Uit die waarneming (opgetrokken wenkbrauwen) kan een interpretatie volgen (achterdocht). Wat iemand anders voelt, kan ik nooit met zekerheid weten. Het enige wat ik zeker weet, is wat ik zelf voel.

Zit die auteur er niet boenk op? Het enige wat ik zeker weet, is wat ik voel. Daarna komt perceptie. Immers met mijn zintuigen krijg ik wel waarnemingen binnen, maar die zijn ook beperkt. Kijk naar al die prentjes over gezichtsbedrog. Wat wij denken te zien, stemt niet altijd overeen met de werkelijkheid. Een oog ziet maar op een heel klein puntje een scherp beeld, de rest is onscherp. Onze hersenen sturen onze oogballen, en aan de hand van de waarnemingen, maken onze hersenen een reconstructie van de werkelijkheid rondom ons.

Wat is die werkelijkheid? Vroeger dachten wij dat de zon en de sterren rond ons draaiden, later leerden wij dat de aarde een onwaarschijnlijk klein onderdeel is van een gigantisch universum. Misschien bestaan er wel een onwaarschijnlijk groot aantal universa. Horen wij - vanuit puur wetenschappelijk standpunt - niet bijzonder bescheiden te zijn? Misschien zijn onze waarnemingen in lange nog geen speldenkop van een ijsberg.

De mens leek de afgelopen 2.000 jaar de neiging te hebben om te denken dat grenzen van de kennis bijna waren bereikt. Newton kwam op de proppen met de wetten van de zwaartekracht. De fysica die we gebruiken om bruggen te bouwen, bleek 100 jaar geleden niet helemaal juist. Niet dat er bruggen gaan instorten. Maar de relativiteitstheorie leert ons dat we relevante afwijkingen kunnen meten als we met snelheden te maken hebben die de lichtsnelheid benaderen.

Wat is materie? Hoe is het opgebouwd? Hoe komt het aan zijn eigenschappen? Wat is tijd en ruimte? In de labo's van Cern (Genève) is er een nieuw wereldbeeld aan het groeien.

In het verleden probeerden mensen of instellingen verschillende keren om onderzoek tegen te houden op grond van religieuze redenen. Al begrijp ik niet goed waar de belediging zit: "Sorry God, ik denk dat U niet alleen een stukje grond hebt gecreëerd, met een zonnelamp, een maanlamp en wat sterretjes, maar... (slik) wij denken dat wij U tevens ook nog honderdmiljoenmiljard planeten, sterren enz hebt gemaakt." Waarom reageren wij zo?

Zelfs vernieuwende wetenschappers moeten soms heel wat overtuigingskracht aan boord leggen om met nieuwe wereldbeelden op de proppen te komen. Waarom?

Mensen die bedrijven reorganiseren kennen dat fenomeen. Mensen werpen weerstand op bij veranderingen. Daarom moet je aan change management doen bij bedrijfsreorganisaties.

Onze voorouders hadden ook last om te aanvaarden dat wij afstammen van een soort apen. Een wereldbeeld met "beschaafde" mensen, en "wilde" beesten, stond op de helling.

Ik stel mij eerder de vraag, wat is er nog dat wij allemaal niet kennen. Kan ik ergens een hint vinden? Is dat wat science fictionschrijvers drijft? Even out of the box een andere realiteit fantaseren? Gedachtenexperimenten opzetten?

Het enige wat is zeker ben, is wat ik voel, schreef de expert in emotionele intelligentie. Hierbij vraag ik mij ook af wat de relatie is tussen wat ik voel en de werkelijkheid. Exacte wetenschappers hebben de neiging om fysica de harde realiteit te noemen en alles wat met gevoel te maken heeft, noemen ze soft. Is het niet omgekeerd? Is mijn gevoelswereld niet de enige harde realiteit?